Monitoring faunapassages Provincie Overijssel
- Details
Van de provincie Overijssel kregen we een monitoringrapport over het gebruik van faunapassages in onze provincie. Faunapassages zijn voor veel dieren belangrijk als verbinding tussen de verschillende leefgebieden, leefgebieden die tegenwoordig vaak onderbroken worden door ‘gevaarlijke obstakels’ als verkeerswegen en kanalen. Ook voor de provincie zijn deze faunapassages belangrijk om bij te dragen aan het behalen van de natuurdoelen in de specifieke N2000-gebieden, én om bij te dragen aan de verkeersveiligheid.
Een deel van de faunavoorzieningen is aangelegd door middel van buizen (meestal rond 40 cm) onder (provinciale)wegen, als het goed is worden (grotere) zoogdieren door begeleidende rasters naar de buizen geleid. Bij Varsen is ook een ecoduct gemaakt. Daar gaat dit verslag over.
Ecoduct de Vlierbelten over de N340
Het nieuwe ecoduct bij Varsen (de Vlierbelten) is gemonitord door het Ecologen collectief ECO, in opdracht van de Provincie Overijssel. Uit het boven genoemde rapport heb ik een kort verslagje gemaakt van wat er zoal gebruik maakt van dit ecoduct.
Het monitoren is gebeurd om vast te stellen of, en welke diersoorten gebruik maken van het ecoduct. Het onderzoek heeft plaats gevonden van eind september 2023 tot begin januari 2024. Deze periode is voor de veel soorten de meest actieve periode omdat er dan relatief veel migratie plaats vindt.
De vragen die vooraf werden gesteld waren:
• Wordt dit nieuwe ecoduct al door de doelsoorten (das en ree) gebruikt?
• Welke diersoorten maken verder gebruik van het ecoduct?
• Zijn er nog aanpassingen aan het ecoduct nodig?
Het onderzoek naar het gebruik is uitgevoerd met behulp van oa cameravallen, die camera’s reageren op beweging. Zowel overdag en ’s nachts werken deze camera’s, een sensor reageert op beweging en maakt een foto van wat er langs komt.
Ook is live gekeken op het ecoduct vooral om vleermuizen te inventariseren en om de vliegrichtingen van vleermuizen vast te kunnen stellen. Twee personen hebben met een warmtebeeldcamera filmmateriaal etc. verzameld vanaf beide zijden van het ecoduct. En met een batdetector, die automatisch geluidopnames maakt van de langs vliegende Vleermuizen, zijn opnames gemaakt.
De doelsoorten voor deze faunaverbinding zijn das en ree. Maar uiteraard is ook gekeken of andere soorten gebruik maken van dit ecoduct.
Bij het monitoren op dit ecoduct is ook gebruik gemaakt een half-open cameraval systeem (‘de struikrover’ genoemd) waar marterachtigen, muizen en spitsmuizen met lokstoffen naar binnen worden gelokt. Met een speciale cameraval kunnen dan van dichtbij opnames worden gemaakt.
Ook is er midden op het ecoduct een soort batdetector, een vleermuisrecorder, geplaatst op een paal. Zo kreeg men een goed beeld van zoveel mogelijk soorten die gebruik maken van het ecoduct.
Resultaten Ecoduct Vlierbelten
Bijzonder is toch dat het ecoduct door een groot aantal dieren wordt gebruikt. In de monitoringsperiode (totaal 101 dagen) werden er 545 waarnemingen gedaan van middelgrote en grote zoogdieren die over het ecoduct gingen. Dat zijn 5,4 dieren per etmaal. En als de waarnemingen van (huis)katten worden meegerekend zijn het zelfs 7,4 dieren die per etmaal er gebruik van maken.
De waargenomen soorten op het ecoduct zijn:
Das,
Ree,
Haas,
Vos,
Steen- en boommarter,
Bunzing,
Konijn
Huiskat.
Dit betekent totaal: 262 in 100 dagen.
Kleine zoogdieren
In de half-open cameraval (de zgn struikrover) werd ook een groot aantal opnames van verschillende muizen gemaakt. Kleine marterachtigen als wezel en hermelijn werden niet waargenomen.
Deze waargenomen muizen gebruiken het ecoduct waarschijnlijk als leefgebied. Via het ecoduct worden leefgebieden van muizen met elkaar verbonden waardoor er genetische uitwisseling plaats kan vinden.
Gewone bosmuis
Huisspitsmuis
Rosse woelmuis
Dwergmuis
Bosspitsmuis
Bruine rat
Vleermuis waarnemingen
Ook vleermuizen maken gebruik van zgn linten in het landschap, een ecoduct kan daarom ook voor vleermuizen een erg belangrijke verbinding zijn. De waarnemingen van vleermuizen zijn midden op het ecoduct gedaan.
De volgende vleermuizen zijn waargenomen:
Franjestaart,
Gewone grootoorvleermuis,
Gewone dwergvleermuis,
Ruige dwergvleermuis,
Tweekleurige vleermuis,
Laatvlieger,
Rosse vleermuis.
Totaal zijn er 1345 vleermuizen waargenomen op het ecoduct!
“Hondenkluif”
- Details
Op een druilige tweede Kerstdag wandelde ik langs de Hessenweg West te Ommen. Tussen de eikenbladeren in de berm van de weg zag ik een geelwit gekleurd en geribbeld aangevreten bot liggen. Was het een hondenkluif of een bot van een dood dier? Ik twijfelde en wilde het van dichtbij bekijken. Ik duwde voorzichtig wat bladeren weg om het beter te zien. Het bot was opvallend diep gegroefd en geribbeld in de lengte. Het aangevreten uiteinde ging over in kronkelige lobben. Het had iets spookachtigs. Toen ik even verder keek zag ik nog 10-tal exemplaren staan. Na wat speurwerk kwam ik er achter dat het de witte kluifzwam was.
Witte kluifzwam /foto Hein Kuijper
De witte kluifzwam (Helvella crispa) is algemeen voorkomend in Nederland. Het Latijnse woord crispa betekent krullend, rimpelig en geplooid. Hij is familie van de bekerzwammen en vooral te vinden in en langs eikenbosranden op humusrijke zandige bodems. De zwam kan ook voorkomen onder heggen en langs wegbermen. Uit onderzoek van Rob Crispijn (Ecologisch atlas van padden- stoelen in Drenthe) blijkt dat deze opvallende soort vrij algemeen ook voorkomt langs schelpen- paden in Drenthe.
De witte kluifzwam is een saprofyt: een schimmel die leeft van dood organisch materiaal, plantaardig of dierlijk. Een echte opruimer dus, die vooral te zien is in de periode september - december.
De zwam kan tot 10 cm hoog worden. De steel is hol, heeft diepe groeven en is wit tot okerachtig van kleur. Dit gaat over in onregelmatig gekrulde crème-achtige lobben die samen de ”hoed” vormen waarop de sporen zitten. De onderzijde is ruw behaard en heeft geen plaatjes of gaatjes.
De zwam is giftig omdat hij ingewandsstoornissen veroorzaakt. U bent dus gewaarschuwd als u in boeken over natuurvoeding leest dat hij eetbaar is.
Hein Kuijper
Literatuur:
1. https://www.verspreidingsatlas.nl/0614050
2. https://www.natuurpunt.be
3. https://nl.wikipedia.org/wiki/Witte_kluifzwam
4. https://www.zwammeninzuidhorn.nl/Witte Kluifzwam.html
5. Rob Crispijn, Ecologische atlas van paddenstoelen in Drenthe, zie hoofdstuk 22
Groenbezig.nl over de Ommermars
- Details
Groenbezig.nl wil het groene vrijwilligerswerk in Overijssel nog makkelijker en leuker te maken. Het wil mensen enthousiasmeren om een bijdrage te leveren aan onze prachtige, groene provincie.
Het platform www.groenbezig.nl is een initiatief van Landschap Overijssel en Natuur en Milieu Overijssel, mede gefinancierd door de provincie Overijssel. Inmiddels hebben ook de Groene Loper Overijssel, Staatsbosbeheer, Stichting IJssellandschap en IVN zich bij het platform aangesloten. Net als meer dan tweehonderd lokale en regionale vrijwilligersclubs. Het doel van dit platform is het groene vrijwilligerswerk in Overijssel nog makkelijker en leuker te maken. En meer mensen te enthousiasmeren om een bijdrage te leveren aan onze prachtige, groene provincie.
Aanleiding om om nu aandacht te vragen voor groenbezig is hun artikel over de Ommermars.
Het artikel begint als volgt:
"Een echt opvallend burgerintiatief in Ommen, niet alleen qua resultaat: Het nieuwe natuurgebied Ommermars. Het staat buiten kijf dat hier iets schitterends is gerealiseerd. De looptijd van 10 jaar maakt dit vrijwilligersproject van 25 hectare ook zeer bijzonder. De helft van het gebied was als landbouwgrond in het verleden aangekocht door de provincie en herbestemd als natuurgebied, maar echt van de grond kwam het niet.
Burgers namen toen het heft in handen en hebben er 10 jaar lang als vrijwilligers hard aan getrokken om dit natuurgebied ook werkelijk te realiseren. Groenbezig.nl ging eens kijken en luisteren hoe dat allemaal ging."
Klik hier om het hele artikel op de website van groenbezig te lezen.
Verslag speuren naar sporen 14 december 2024
- Details
Op zaterdag 14 december 2024 vertrokken we, onder leiding van Arend Spijker, met een groep van 10 personen in het bos om te gaan speuren naar sporen.
Het eerste dat we tegenkwamen was een flinke wit met zwarte klodder vogelpoep. Hoe komt het dat het die kleuren heeft? Iets verderop zagen we een reeën wissel en wat later een wissel van een das. Bij de reeën wissel vonden we plekken op takken waar met het gewei langs geschuurd was. Bij de dassen wissel vonden we plekken die omgewoeld waren door de das, op zoek naar wormen en ander voedsel.
kijken naar de woelsporen van de das
In pitrus vonden we knaagsporen van aardmuizen en in de graslanden mooie heuvels van de gele weidemier. Een specht was op zoek geweest naar insecten in het vermolmde hout van een dode boom en iets verderop was een specht opgepeuzeld door een roofvogel.
plukplaats roofvogel
Wasbeerhond
- Details
De laatste jaren groeit het aantal wasbeerhonden in Nederland in hoog tempo, trouwens de wasbeerhond wordt ook wel eens marterhond genoemd.
Het aantal meldingen van deze exoot is de laatste twee jaar verviervoudigd, de soort is dus met een duidelijke opmars bezig. Ook in onze omgeving zijn er steeds vaker waarnemingen van wasbeerhonden. De vraag is natuurlijk of we hier wel blij mee moeten zijn. Omdat het een exoot is kan dat betekenen dat ze grote invloed hebben op oorspronkelijke soorten (concurrentie) bv. soorten die dezelfde niche bezetten. Om dit goed te kunnen beoordelen wordt er nu onderzoek naar deze dieren gedaan. Ecoloog en onderzoeker, Paul ten Den doet dat ook o.a. in onze omgeving, hij doet dat in opdracht van de provincie Overijssel. Al een paar jaar doet hij nu ook zenderonderzoek waarbij hij wasbeerhonden probeert te vangen, zodat hij ze een zender om kan doen. Vervolgens laat hij ze weer vrij en kan hij ze volgen en hun leefwijze onderzoeken. Zo onderzoekt hij of deze harige hondachtigen ook een gevaar zijn voor onze natuur.
Het dieet van een wasbeerhond lijkt wel een beetje op dat van een vos. Muizen, kikkers en in de zomer insecten, zijn het grootste gedeelte van zijn dieet. Maar of hij een grote bedreiging is voor weidevogels, zal o.a. ook moeten blijken uit het onderzoek van Paul.
In 2024 zijn al 189 meldingen van wasbeerhonden gedaan en dat ook in steeds meer verschillende gemeentes. In bijna alle provincies zijn er dit jaar al wasbeerhonden gezien, maar de meeste meldingen kwamen uit het noorden en oosten van ons land.
In april en mei worden de jonge wasbeerhonden geboren. Dit vindt plaats in een hol. Vaak in een (niet gebruikt) deel van een dassenburcht. Maar anders dan dassen blijven ze maar kort in hun hol. Een paar weken na de geboorte gaan ze al op zwerftocht mee met hun ouders, ze slapen dan elke nacht op een andere plaats.
Het programma Vroege Vogels heeft een webpagina over de opmars van wasbeerhondenwebpagina over de opmars van wasbeerhonden, met name in (oa) Overijssel. Daarop ook een link naar een radio-reportage met Paul ten Den.
Arend Spijker (foto's Paul ten Den)
Verslag filmavond: Vogels kun je niet melken
- Details
Dinsdagavond 18 november kwamen zo’n vijfendertig belangstellenden bijeen in de Kern, in het kader van “een andere kijk op voedsel”. De bijeenkomst in Ommen werd begeleid door Joke en Jan Blom uit Dalmsholte, vanuit de organisatie Voedsel Anders. Er is een film voorbereid die in het voorjaar van 2024 prijswinnend in de Nederlandse bioscoop heeft gedraaid. Ook is de film op de Nederlandse televisie vertoond. Nu was het onze beurt om te kijken ….
“Vogels kun je niet melken “ is een film die de dilemma’s binnen een Fries boerengezin laat zien. Vader Bote is begaan met de Grutto, hij combineert melkveehouderij met natuurbehoud. Zijn vrouw gunt haar man zijn liefhebberij voor de Grutto maar de jong volwassen kinderen hebben een andere invalshoek. Ze willen graag het bedrijf voortzetten maar dat is financieel niet haalbaar. Een intensievere veehouderij levert meer geld op, de combinatie van vogels en koeien geeft geen rendement.
Zoon Jonathan kiest ervoor om een eigen bedrijf te gaan beginnen in Portugal van 92 hectare, een strak bedrijf met alle opties om intensieve veehouderij op te zetten.
Zoon Jan Jochum blijft in Friesland. Hij wil op termijn het ouderlijke boerenbedrijf voortzetten. Tijdens de gesprekken met de bank over financiering van de nieuw te bouwen stal, hoort hij dat er te weinig rendement in de melkproductie zit om de nieuw te bouwen stal terug te verdienen.
Er komen meerdere gesprekken in beeld met stichtingen, organisaties en de overheid. Alle gesprekken laten hetzelfde beeld zien. Allen zijn enorm enthousiast over de inzet van boer Bote, zien het belang van het in stand houden van de populatie weidevogels, prijzen boer Bote over zijn inzet door onder andere het niet maaien van het land voor half juni. Hij krijgt een eigen standbeeld van de Grutto. Maar het blijft liefdadigheid. Er komt geen subsidie.
Het dilemma blijft. De jonge generatie wil dat de koeien voorop staan in het boerenbedrijf, de ingezette lijn waar Bote al jaren mee bezig is levert geen nieuwe stal op en daardoor geen rendabel bedrijf. Tijdens de film kijken wij mee als 3 generaties samen praten over de toekomst, de veranderende regels die eraan dreigen te komen zoals het inkrimpen van de veestapel en de regeldruk. Het gezin maakt uiteindelijk een keuze.
Na afloop hebben wij in het kort de film nabesproken. Wanneer er geen actie wordt ondernomen zullen grutto’s maar ook andere weidevogels steeds minder voorkomen in Nederland. De tijd om na te praten was snel voorbij.
Zet november 2025 maar vast in de agenda! Dan zal er vast een 3e filmavond komen. Bedankt, Joke en Jan.
Jolanda Roke
Terugmeldingen 2024
- Details
Door diverse vogelsoorten te ringen komen we steeds meer te weten. Terugmeldingen betreft vogels die dood gevonden zijn, vogels die zijn terug gevangen op een andere plaats dan de ringlocatie of vogels die elders geringd zijn en bij ons zijn terug gevangen. Soms betreft het vogels die door onze ringers zijn geringd en ook weer bij ons worden terug gevangen.
In 2024 werd er ook een ringetje zonder vogel gevonden in dit geval betrof het een ravenring. Deze raaf werd in 2016 in Vilsteren geringd door Han Bouman en de ring werd gevonden in Eleveld, ten zuiden van Assen, in 2024. Wanneer deze vogel is gestorven blijft dus de grote vraag want we hebben geen idee hoelang de ring op deze locatie heeft gelegen. Er werd nog een raaf met ring gevonden: deze raaf was gelukkig springlevend en geringd in 2018 in Ommen door Han. De terugmelding kwam uit Hoenderloo in april 2024. Dat brengt het totaal terugmeldingen van raven op twee.
Verder waren er terugmeldingen van 7 ooievaars , allen geringd door Han Bouman: 3 in Ommen, 3 in Witharen en 1 in Lemele. De oudste ooievaar ( 11 jaar, 7 maanden en 13 dagen ) werd dood gevonden in Best bij Eindhoven. Doodsoorzaak verwonding – ziekte. De andere terugmeldingen werden allen levend aangetroffen respectievelijk in Balkbrug ( 5 jaar ), Oss ( 9 jaar ), Herxen ( gemeente Olst-Wijhe ) ( 5 jaar ), Beerzerveld ( 4 jaar), Herzele ( Oost-Vlaanderen in België ) 7 jaar en de oudste van 15 jaar werd gesignaleerd bij Tynaarlo.
De teruggevonden 5 kerkuilen waren geringd door Han Bouman ( 1 ) en Jan Vrijlink ( 4 ) in Lemele, Dalfsen ( 2 X ), Arriën en Ommen. Twee kerkuilen waren verongelukt en korter dan een week nadat ze waren aangereden dood gevonden in Dalfsen. Dit waren beide jonge kerkuilen van 1 jaar en de andere nog maar 3 maanden. In Stegeren werd er eentje dood gevonden van 2 jaar. Helaas vond iemand in Punthorst alleen de poten en een ring van een Kerkuil waarbij we dus opnieuw niet kunnen vaststellen hoe oud deze kerkuil is geworden maar ouder dan 8 maanden was de uil niet. De laatste in het rijtje van de 5 terugmeldingen werd gevonden in Walle (Nedersaksen - Duitsland ) op de leeftijd van 6 maanden en 25 dagen. Deze Kerkuil was gewond geraakt en we hopen dat hij weer is genezen van zijn verwonding. Helaas ontbreken deze gegevens.
Een bosuil, geringd door Han Bouman in Lemele, werd helaas ook aangereden door het verkeer en werd teruggevonden in Lemelerveld toen hij 3 jaar oud was.
Er werden 4 steenuilen teruggevonden. Twee geringd door Han en twee door Jan in Den Ham, Lemelerveld ( 2X ) en in Giethmen. Allen werden levend aangetroffen in een nestkast door een nestkasten controleur of door een ringer. De locaties waar ze werden aangetroffen waren in Daarlerveen, Ommen, Luttenberg en Den Ham.
Als laatste terugmelding werd er een ringetje van een heggenmus gevonden met behulp van een metaaldetector. Deze mus werd in 2002 geringd door Han Bouman in Beerze en de ring werd 22 jaar later teruggevonden in Breda. Hoe oud deze mus is geworden weten we dus niet maar wel dat het vogeltje in Breda is gevonden.
Verslag en foto Ella Roelfs-Rijzebol
Uilenballen pluizen in de Molen van Frans te Mander op 25 september 2024
- Details
Ook in 2024 was er weer een uilenballen pluizen middag voor kinderen ( en hun ouders ) georganiseerd door Landschap Overijssel in de Molen van Frans te Mander. Het is een creatieve en tevens leerzame activiteit waarbij de ouders net zo actief bezig zijn als de kinderen. Deze keer waren er 11 kinderen aanwezig met hun ouders of grootouders. In het verleden begeleidden Han en Mieke Bouman deze activiteit maar in 2023 heeft Han deze taak overgedragen aan Machteld en Ella van Vogelwerkgroep N&M de Vechtstreek.
Je mag wel zeggen dat de aftrap in 2023 van Machteld en mij enigszins chaotisch verliep, want toen hadden we alle attributen welke we nodig hadden gehaald bij Mieke, maar toen we bij de Molen van Frans arriveerden en alles hadden uitgepakt kwamen we tot de ontdekking dat we de uilenballen bij Mieke hadden achtergelaten…………… tja en wat was ook nog maar weer de activiteit? Juist: uilenballen pluizen………. Op zo’n moment moet je in oplossingen denken en dus heeft Machteld een inleidend verhaaltje verteld en ben ik ( met gepaste snelheid ) terug gereden naar het huis van Mieke, die net op het punt stond het pand te verlaten…………! Ik had dus echt mazzel!
Dit overkomt je maar één keer en dus had Machteld deze keer de uilenballen als eerste in de auto gedaan maar dan wel drie dagen voor de activiteit begon! Gerbrand had nog een paar mooie exemplaren opgezette vogels in bewaring van Han + meerdere benodigdheden voor het pluizen. Deze hebben we ook meegenomen naar Mander waar de kinderen aandachtig luisterden naar het verhaal over de eetgewoonte en de spijsvertering van uilen en roofvogels waarna ze driftig op zoek gingen naar kaken, schedels en andere botjes van muizen of kleine vogeltjes. Mieke was ook meegekomen om een aantal kinderen hulp te bieden.
Radio Oost was ook aanwezig deze middag zodat deze activiteit rechtstreeks de huiskamers binnenkwam van de thuisblijvers.
Verslag en fotografie Ella Roelfs-Rijzebol.
Woensdag 23 september ’24, 20.00 uur - Lezing over de bever van Willy de Koning in de Kern
- Details
Ed en Willem?
Bevers zijn slimme, arbeidzame klustypes. Dat wéét je gewoon als je de titel van dit verslag ziet. Ik wil dit cliché uit de Fabeltjeskrant niet verder uitdiepen, maar die associatie schoot wel door mijn hoofd toen ik Willy de Koning zo bevlogen over deze machtig interessante knagers hoorde spreken.
Na de herintroductie in de 90-er jaren alweer, hebben deze ondernemende rakkers zich over grote delen van Nederland verspreid. Ze kwamen 200 jaar geleden voor in veel plasdrasgebieden, maar door intensieve jacht om hun pelzen waren er in het begin van de twintigste eeuw nog maar zo’n 1200 bevers in heel Eurazië. Een wilde schatting, want hoe kwam men aan Europese cijfers uit die tijd? In 1826 werd bij Zalk de laatste bever geschoten. In 1988 is het dier opnieuw uitgezet in de Biesbosch, de Gelderse Poort en de Oostvaardersplassen. Momenteel gaat het eigenlijk té goed met de bever, vooral in Limburg.
foto: Willy de Koning
De Europese bever (Castor fiber) is het grootste knaagdier in Europa, met een kop-romp lengte van 70 tot 100 centimeter. Het dier wordt tussen de 8 tot 12 jaar oud, met een maximum van maar liefst 35 jaar. Zijn opvallende voortanden hebben een laagje stevig oranje glazuur waarmee ze vrijwel alle houtachtige gewassen kunnen doorbeitelen. De bever heeft forse impact op het landschap met het bouwen van dammen, graven van holen en loop- en glijsporen in de waterkant. Bevers voeden zich vooral met boomschors, bladeren van bomen zoals berken, populieren en wilgen, bessen, gras, riet, plantenwortels en zacht hout. Vis? Nooit, broer bever is overtuigd vegetarier.
Dankzij de dichte vacht dringt er geen water door tot op de huid. Door zwemvliezen aan de achterpoten en de platte geschubde staart kunnen ze uitstekend zwemmen. De ‘duimen’ aan de voorpoten maken dat ze takken kunnen vastpakken.
Overdag slapen ze in hun burcht. Die bestaat uit een hol onder de waterlijn, met een gang die boven het grondwaterpeil uitkomt. Als de oever relatief laag en zanderig is, stort het dak van het hol geregeld in en wordt daarna het gat met takken en modder afgedekt. Als de burcht zich in een stromende watergang bevindt, bouwen bevers vaak een dam om een grotere waterdiepte te maken.
Zwavelzwam Lemelerberg
- Details
Deze zwavelzwam kwam ik tegen op de Lemelerberg op een dooie Amerikaanse eik.
Hij is zwavelgeel tot soms bijna oranje gekleurd met zijn felle kleuren valt hij wel heel erg op.
Deze is toch wel erg mooi en zo kun je ook zien hoe nuttig oude dooie bomen zijn voor de natuur.
Gerard van Beesten
Pagina 3 van 36